Калі ў вашу дзверы стукаюць людзі ў касцюмах і прадстаўляюцца супрацоўнікамі ABW (Agencja Bezpieczeństwa Wewnętrznego - Агенцтва ўнутранай бяспекі Польшчы) , важна разумець: у вас ёсць правы, і вы не абавязаны аўтаматычна згаджацца на ўсё, што яны прапануюць. Гэты гайд дапаможа вам зарыентавацца.
Што такое ABW і якія ў яе паўнамоцтвы?
ABW - польская спецслужба з паўнамоцтвамі расследавання. Яна можа:
- праводзіць следчыя дзеянні,
- затрымліваць людзей,
- правяраць дакументы,
- праводзіць ператрусы,
- дапытваць.
Калі ABW звязваецца з вамі і запрашае " пагаварыць ", можа здацца, што вы абавязаны прыйсці. Гэта не заўжды так.
Ключавое адрозненне: "нефармальная гутарка" ці выклік на допыт?
Гэта самае важнае, што трэба зразумець.
1. Нефармальная гутарка ("udzielenie pomocy" - "аказанне дапамогі")
- Гэта не абавязкова для звычайнага чалавека.
- Вы маеце права адмовіцца без якіх-небудзь юрыдычных наступстваў.
- Можаце не ўпускаць агентаў у кватэру.
- Можаце шчыра сказаць, што не будзеце размаўляць і нічога не будзеце перадаваць.
⚠️ Важная пастка: калі вы згаджаецеся на такую «гутарку», па законе гэта можа быць кваліфікавана як добраахвотнае аказанне дапамогі ABW. Наступства: па артыкуле 36 Закона аб ABW вы не маеце права нікому расказваць ні пра факт размовы, ні пра яго змест. Гэта можа быць сур'ёзнай праблемай, калі вы захочаце параіцца з юрыстам, сябрамі ці супольнасцю.
2. Афіцыйны выклік на допыт у якасці сведкі
- Тут вы павінны з'явіцца і даць паказанні.
- Але ў вас ёсць права прыйсці з адвакатам (pełnomocnikiem).
- Выклік павінен быць у пісьмовай форме з указаннем, у якой справе вы выклікаецеся.
Што рабіць, калі да вас дашлі
Крок 1 - Не ўпускайце ў кватэру без пастановы суда.
Калі няма судовай пастановы аб ператрусе (nakaz przeszukania), вы не абавязаныя ўпускаць нікога.
Крок 2 - Праверце дакументы.
Папрасіце паказаць службовае пасведчанне. Запішыце імя, прозвішча, званне і нумар дакумента.
Крок 3 - Спытайце прама: гэта нефармальная гутарка ці афіцыйны выклік?
- Калі нефармальная - ветліва адмоўцеся. Скажыце: “Nie będę rozmawiać. Prosze o oficjalne wezwanie na piśmie».
- Калі афіцыйны выклік - папрасіце ўручыць яго ў пісьмовай форме.
Крок 4 - Патрабуйце афіцыйнага выкліку на допыт.
На допыце вы маеце права прыйсці з адвакатам. Калі ў вас няма свайго — шукайце кантакты праваабарончых арганізацый, якія дапамагаюць мігрантам.
Крок 5 - Не падпісвайце нічога, чаго не разумееце.
Калі дакументы на польскай мове, а вы яго не разумееце, патрабуйце перакладчыка. Гэта вашае права.
«Адмаўляюся даваць паказанні» - ваша права
Нават на афіцыйным допыце ў вас ёсць правы:
- Права не сведчыць супраць сябе (art. 183 § 1 Kodeksu postępowania karnego). Вы можаце адмовіцца адказваць на пытанне, калі адказ можа нашкодзіць вам ці вашым блізкім.
- Права не сведчыць супраць блізкіх сваякоў (муж/жонка, бацькі, дзеці, браты, сёстры).
- Права на адваката.
- Права на перакладчыка , калі польская не ваша родная мова.
Фармулёўка, якую можна выкарыстоўваць:
"Odmawiam składania wyjaśnień / odmawiam odpowiedzi na to pytanie".
(«Адмаўляюся даваць паказанні / адмаўляюся адказваць на гэтае пытанне».)
Гэта не прызнанне віны. Гэта ваша законнае права.
Культура бяспекі: пра што варта памятаць заўсёды
Гэтыя прынцыпы асабліва важныя для людзей з беларускай дыяспары, улічваючы досвед працы спецслужбаў і магчымую ўразлівасць супольнасці:
1. Не кажыце лішняга.
Чым менш інфармацыі аб вас, вашых кантактах, перамяшчэннях і планах знаходзіцца ў адкрытым доступе, тым лепш. Гэта не параноя, гэта гігіена.
2. Не кажыце за іншых.
Нават калі вы лічыце, што ведаеце нешта пра знаёмага ці калегу - гэта не ваша інфармацыя. Няхай кожны сам вырашае, што пра сябе расказваць.
3. Падзяляйце колы зносін.
Інфармацыя, якую вы дзеліцеся ў адным коле, не абавязкова павінна быць вядома ў іншым.
4. Ведайце, каму давяраць.
Давер будуецца гадамі і агульным досведам. Новыя знаёмыя, якія занадта хутка праяўляюць цікавасць да вашай актывістскай дзейнасці ці сувязяў – гэта нагода насцярожыцца.
5. Пасля кантакту са спецслужбамі абавязкова раскажыце тым, каму давяраеце.
Калі гутарка была «нефармальнай» і фармальна вы не можаце расказваць пра яе, то памятайце, што ваша бяспека і бяспека супольнасці важней гэтай фармальнай забароны. Пракансультуйцеся з праваабарончым юрыстам.
6. Не паддавайцеся на эмацыйны ціск.
Тактыкі спецслужбаў часта ўключаюць стварэнне сяброўскай атмасферы, абяцанні "вырашыць пытанне па-добраму", пагрозы або намёкі на праблемы з легалізацыяй. Памятайце, што ваша мэта выйсці з размовы з мінімальнай шкодай, а не спадабацца агенту.
7. Калі вас спрабуюць завербаваць скажыце "не" і раскажыце пра гэта.
Спроба вярбоўкі - не камплімент і не магчымасць. Гэта пастка.
Да каго звярнуцца па дапамогу
Калі да вас прыйшлі або вас выклікаюць - не заставайцеся з гэтым сам-насам. Ніжэй правераныя праваабарончыя і юрыдычныя арганізацыі ў Польшчы, якія працуюць з мігрантамі:
Stowarzyszenie Interwencji Prawnej (SIP)
Адна з найбуйнейшых арганізацый у Польшчы, якія аказваюць бясплатную юрыдычную дапамогу мігрантам, уцекачам і замежнікам. Ёсць рускамоўныя юрысты.
🔗 https://interwencjaprawna.pl
📧 [email protected]
📞 +48 880 254 357
Helsińska Fundacja Praw Człowieka (HFPC)
Найстарэйшая праваабарончая арганізацыя Польшчы. Спецыялізуецца на правах чалавека, у тым ліку правах замежнікаў і абароне ад злоўжыванняў з боку сілавых структур.
🔗 https://hfhr.pl
📧 [email protected]
📞 +48 22 556 44 40
Fundacja Ocalenie
Падтрымка мігрантаў і бежанцаў, у тым ліку юрыдычныя кансультацыі, псіхалагічную дапамогу, інтэграцыйныя праграмы.
🔗 https://ocalenie.org.pl
📧 [email protected]
📞 +48 22 828 50 54 (цэнтр у Варшаве)
Centrum Pomocy Prawnej im. Haliny Nieć (CPPHN)
Юрыдычная дапамога іншаземцам, бежанцам і асобам без грамадзянства. Спецыялізуюцца на справах аб прыстанішчы, дэпартацыях, затрыманнях.
🔗 https://pomocprawna.org
📧 [email protected]
📞 +48 12 633 72 23
Stowarzyszenie Nomada
Дапамога мігрантам і бежанцам, асабліва ў рэгіёне Ніжняй Сілезіі. Юрыдычныя кансультацыі, антыдыскрымінацыйныя інтэрвенцыі.
🔗 https://nomada.info.pl
📧 [email protected]
Grupa Granica
Кааліцыя арганізацый, якія аказваюць дапамогу на польска-беларускай мяжы, у тым ліку юрыдычную падтрымку ў справах, звязаных з затрыманнямі памежнай службай.
🔗 https://grupagranica.pl
📧 [email protected]
Карысныя фармулёўкі на польскай
Вывучыце ці захавайце ў тэлефоне:
| Па-беларуску | Па-польску |
|---|---|
| Не буду размаўляць. | Nie bede rozmawiać. |
| Прашу афіцыйнага выкліку ў пісьмовай форме. | Prosze o oficjalne wezwanie na piśmie. |
| Адмаўляюся даваць паказанні. | Odmawiam składania wyjaśnień. |
| Адмаўляюся адказваць на гэтае пытанне. | Odmawiam odpowiedzi na pytanie. |
| Патрабую перакладчыка. | Żądam tłumacza. |
| Патрабую адваката. | Żądam adwokata / pełnomocnika. |
| У вас ёсць пастанова аб ператрусе? | Czy mają Państwo nakaz przeszukania? |
| Гэта нефармальная гутарка ці афіцыйны выклік? | Czy to rozmowa nieformalna, czy oficjalne wezwanie? |
Прававая база
- Art. 36 Ustawy o ABW — "аказанне дапамогі" асобамі, якія не з'яўляюцца супрацоўнікамі. Забараняе раскрываць факт супрацоўніцтва.
- Art. 21 Ustawy o ABW - паўнамоцтвы супрацоўнікаў ABW (аператыўна-разведвальныя і следчыя дзеянні).
- Art. 183 § 1 Kodeksu postępowania karnego - права не сведчыць супраць сябе і блізкіх.
Крыніцы:
Szpila
Odmawiam składania wyjaśnień
O co chodzi zkulturą bezpieczeństwa ?