Czy pracownicy ABW przychodzą do Twojego domu? Znaj swoje prawa.

Jeśli ludzie w garniturach pukają do twoich drzwi i przedstawiają się jako ABW (Agencja Bezpieczeństwa Wewnętrznego) , ważne jest, aby zrozumieć: masz prawa i nie jesteś automatycznie zobowiązany do zgadzania się na wszystko, co oferują. Ten poradnik pomoże ci się w tym odnaleźć.

Czym jest ABW i jakie ma uprawnienia?

ABW jest polską agencją wywiadowczą posiadającą uprawnienia śledcze. Może:

• prowadzić działania dochodzeniowe,
• zatrzymywać ludzi,
• sprawdź dokumenty,
• przeprowadzać przeszukania,
• przesłuchać.

Kiedy ABW kontaktuje się z Tobą i zaprasza Cię do „ rozmowy ”, może się wydawać, że masz obowiązek się na nią stawić. Nie zawsze tak jest.

Kluczowa różnica: „nieformalna rozmowa” czy wezwanie na przesłuchanie?

To jest najważniejsza rzecz, którą trzeba zrozumieć.

1. Rozmowa nieformalna („udzielenie pomocy”)

• Dla przeciętnego człowieka nie jest to konieczne .
• Masz prawo odmówić bez żadnych konsekwencji prawnych.
• Nie musisz wpuszczać agentów do swojego mieszkania.
• Możesz wprost powiedzieć, że nie będziesz rozmawiać i niczego nie będziesz transmitować.

⚠️ Ważny haczyk: jeśli zgodzisz się na taką „ rozmowę ”, może ona zostać prawnie zakwalifikowana jako dobrowolna pomoc udzielona ABW . Konsekwencja: zgodnie z artykułem 36 ustawy o ABW nie masz prawa nikomu mówić o rozmowie ani jej treści. Może to stanowić poważny problem, jeśli zdecydujesz się skonsultować z prawnikiem, znajomymi lub społecznością.

2. Oficjalne wezwanie na przesłuchanie w charakterze świadka

• Tutaj masz obowiązek stawić się i złożyć zeznania.
• Ale masz prawo przyjść z prawnikiem (pełnomocnikiem).
• Wezwanie musi być sporządzone w formie pisemnej i określać sprawę, w związku z którą jesteś wzywany.

Co zrobić, gdy ktoś do Ciebie przyjdzie

Krok 1 - Nie wpuszczaj nikogo do mieszkania bez nakazu sądowego.

Jeżeli nie masz nakazu sądowego nakazującego przeszukanie (nakaz przeszukania), nie masz obowiązku wpuszczania kogokolwiek.

Krok 2 - Sprawdź dokumenty.

Poproś o okazanie identyfikatora służbowego. Zapisz imię, nazwisko, stopień i numer identyfikacyjny.

Krok 3 - Zapytaj wprost: czy to nieformalna rozmowa, czy formalna rozmowa?

• Jeśli jest to nieformalne , grzecznie odmów . Powiedz: „Nie będę rozmawiać. Proszę o oficjalne wezwanie na piśmie.”
• Jeżeli jest to wezwanie oficjalne , poproś o jego otrzymanie w formie pisemnej.

Krok 4 – Złóż wniosek o oficjalne wezwanie na przesłuchanie.

Masz prawo do obecności adwokata podczas przesłuchania. Jeśli go nie masz, poszukaj kontaktów do organizacji praw człowieka, które pomagają migrantom.

Krok 5 - Nie podpisuj niczego, czego nie rozumiesz.

Jeśli dokumenty są po polsku i ich nie rozumiesz, poproś o tłumacza. Masz do tego prawo.

„ Odmawiam składania zeznań ” to twoje prawo.

Nawet podczas formalnego przesłuchania przysługują Ci następujące prawa:

• Prawo do odmowy obciążania samego siebie (art. 183 § 1 Kodeksu karnego). Możesz odmówić odpowiedzi na pytanie, jeżeli odpowiedź mogłaby zaszkodzić Tobie lub Twoim bliskim.
• Prawo do nieskładania zeznań przeciwko osobom bliskim (małżonkowi, rodzicom, dzieciom, rodzeństwu).
• Prawo do prawnika.
• Prawo do tłumacza, jeśli język polski nie jest Twoim językiem ojczystym.

Można użyć następującego sformułowania:

Odmawiam udostępnienia / odmowy odpowiedzi na pytanie.

To nie jest przyznanie się do winy. To twoje prawo.

Kultura bezpieczeństwa: o czym zawsze należy pamiętać

Zasady te są szczególnie ważne dla osób z białoruskiej diaspory, biorąc pod uwagę doświadczenia służb bezpieczeństwa i potencjalną podatność tej społeczności na zagrożenia:

1. Nie mów za dużo.
Im mniej informacji o Tobie, Twoich kontaktach, Twoich ruchach i planach będzie publicznie dostępnych, tym lepiej. To nie paranoja, to higiena.

2. Nie mów za innych.
Nawet jeśli myślisz, że wiesz coś o przyjacielu lub współpracowniku, ta informacja nie jest twoja. Pozwól każdemu samemu zdecydować, co o sobie chce powiedzieć.

3. Oddziel swoje kręgi towarzyskie.
Informacje, którymi dzielisz się w jednym kręgu, niekoniecznie muszą być znane w innym.

4. Wiedz, komu możesz zaufać.
Zaufanie buduje się latami i wspólnymi doświadczeniami. Nowi znajomi, którzy wykazują zbyt duże zainteresowanie twoim aktywizmem lub relacjami, powinni być powodem do niepokoju.

5. Po kontakcie ze służbami bezpieczeństwa koniecznie powiedz o tym osobom, którym ufasz.
Jeśli rozmowa była „nieformalna” i formalnie masz zakaz jej prowadzenia, pamiętaj, że Twoje bezpieczeństwo i bezpieczeństwo społeczności jest ważniejsze niż ten formalny zakaz. Skonsultuj się z prawnikiem specjalizującym się w prawach człowieka.

6. Nie poddawaj się presji emocjonalnej.
Taktyka agencji wywiadowczych często obejmuje tworzenie przyjaznej atmosfery, obietnicę „polubownego rozwiązania sprawy”, groźby lub napomknięcia o kwestiach legalizacji. Pamiętaj, że Twoim celem jest zakończenie rozmowy z jak najmniejszą szkodą, a nie zrobienie wrażenia na agencie.

7. Jeśli będą próbowali cię zrekrutować, powiedz „nie” i porozmawiaj o tym.
Próba rekrutacji nie jest ani komplementem, ani szansą. To pułapka.

Do kogo zwrócić się o pomoc

Jeśli ktoś do Ciebie przyjdzie lub zadzwoni, nie daj się zostawić. Poniżej znajdziesz sprawdzone organizacje praw człowieka i organizacje prawne w Polsce, które pracują z migrantami:

Stowarzyszenie Interwencji Prawnej (SIP)
Jedna z największych organizacji w Polsce oferująca bezpłatną pomoc prawną migrantom, uchodźcom i cudzoziemcom. Dostępni są prawnicy rosyjskojęzyczni.
🔗 https://interwencjaprawna.pl
📧 [email protected]
📞 +48 880 254 357

Helsińska Fundacja Praw Człowieka (HFPC)
Najstarsza organizacja praw człowieka w Polsce. Specjalizuje się w prawach człowieka, w tym w prawach cudzoziemców oraz ochronie przed nadużyciami ze strony organów ścigania.
🔗 https://hfhr.pl
📧 [email protected]
📞 +48 22 556 44 40

Fundacja Ocalenie
Wsparcie dla migrantów i uchodźców, obejmujące konsultacje prawne, pomoc psychologiczną i programy integracyjne.
🔗 https://ocalenie.org.pl
📧 [email protected]
📞 +48 22 828 50 54 (centrum Warszawy)

Centrum Pomocy Prawnej im. Haliny Nieć (CPPHN)
Pomoc prawna dla cudzoziemców, uchodźców i osób bezpaństwowych. Specjalizujemy się w sprawach azylowych, deportacyjnych i detencyjnych.
🔗 https://pomocprawna.org
📧 [email protected]
📞 +48 12 633 72 23

Stowarzyszenie Nomada
Pomoc migrantom i uchodźcom, szczególnie na Dolnym Śląsku. Konsultacje prawne, interwencje antydyskryminacyjne.
🔗 https://nomada.info.pl
📧 [email protected]

Grupa Granica
Koalicja organizacji świadczących pomoc na granicy polsko-białoruskiej, w tym pomoc prawną w przypadkach zatrzymań przez funkcjonariuszy Straży Granicznej.
🔗 https://grupagranica.pl
📧 [email protected]

Przydatne zwroty w języku polskim