Правы чалавека пад ударам: масавыя дэпартацыі і крызіс справядлівасці
З паўночы 27 сакавіка ўступіла ў сілу падпісанае прэзідэнтам Польшчы Анджэем Дудам пастанаўленне Савета Міністраў аб часовым абмежаванні права падачы хадайніцтва аб прадастаўленні міжнароднай абароны на дзяржаўнай мяжы з Беларуссю.
Падобныя працэсы не адбываюцца ў вакууме: літаральна днямі ў сетцы з’явілася інфармацыя, што за апошнія два месяцы з Польшчы было дэпартавана 1 300 замежных грамадзян, што на 85 % больш, чым год таму. Тут не абысціся без фундаментальнага дакумента, на якім стаіць уся сучасная праваабарона, — Усеагульнай дэкларацыі правоў чалавека (УДПЧ). Гэты дакумент быў прыняты ў 1948 годзе як рэакцыя чалавецтва на жахі Другой сусветнай вайны. Прычым не столькі на ахвяраў баявых дзеянняў, колькі на наступствы чалавеканенавісніцкіх ідэалогій, якія спавядаліся ў Трэцім рэйху і іншых фашысцкіх рэжымах.
Шаленая ідэя аб расавай перавазе, якая легла ў аснову нямецкага нацызму, прывяла да генацыду. Спецыяльныя лагеры смерці былі створаны з адзінай мэтай — ліквідаваць «непажаданае» чалавецтва. Справядлівасці дзеля варта сказаць, што СССР у многім, калі гаворка ішла пра рэпрэсіі і знішчэнне «нязручных», нават перавысіў Рэйх. У 1948 годзе, усвядоміўшы маштабы зверстваў, чалавецтва жахнулася. Страшна гучалі словы падсудных Нюрнбергскага працэсу, калі, апісваючы масавыя забойствы дзяцей, яны казалі: «Мы ўсяго толькі выконвалі законны загад».
Менавіта тады людзі добрай волі згадалі, што сляпая вера ў законы і ўладу не можа быць адзіным арыенцірам. Акрамя прававога пазітывізму існуе канцэпцыя натуральнага права — правоў, якія належаць кожнаму чалавеку з нараджэння і якія ніхто, ні пры якіх умовах, не мае права адабраць. І вось, у канцы сакавіка 2025 года, мы назіраем, як базавыя прынцыпы УДПЧ зноў парушаюцца дзеля палітычных інтарэсаў.
У еўрапейскай краіне арыштоўваюць і дэпартуюць людзей без суда і следства, хоць у іх краінах ім можа пагражаць небяспека. Іх пазбаўляюць права шукаць прытулак ад дыктатараў і рэлігійных радыкалаў. Але ж менавіта гэтыя правы, за якія змагаліся папярэднія пакаленні, прапісаны ва УДПЧ:
— Права на абарону законам (арт. 7 УДПЧ)
— Адсутнасць дыскрымінацыі па паходжанні (арт. 2 УДПЧ)
— Абарона ад незаконнага арышту і выгнання (арт. 9 УДПЧ)
— Права на справядлівы суд (арт. 10 УДПЧ)
Сотні, тысячы людзей зараз пазбаўляюцца гэтых правоў — і застаюцца незаўважанымі большасцю.
Іх не дапускаюць у суд, спасылаючыся на «сакрэтныя дадзеныя», якія спецслужбы маркіруюць як «пагрозу нацыянальнай бяспецы». Увесь свет разумее відавочную пагрозу вайны. Але вось іншая атака — на самі каштоўнасці прагрэсіўнага грамадства — можа застацца незаўважанай. Маніпулюючы тысячамі лёсаў, ствараючы атмасферу страху і гвалту на межах, эскалюючы канфлікты, аўтакраты б’юць па самым важным: па нашай веры ў правы чалавека.
Праваабарончая ініцыятыва Dissidentby катэгарычна асуджае масавыя дэпартацыі, якія парушаюць фундаментальныя правы чалавека.
Калі вы сутыкнуліся з падобнай сітуацыяй або ведаеце пра такія выпадкі — звяртайцеся ў мясцовыя праваабарончыя арганізацыі, супольнасці і да юрыстаў. Дапамога ёсць.
1. Цэнтр Беларускай Салідарнасці (ЦБС)
📍 Варшава
🔗 https://belaruscenter.eu
📞 +48 662 200 400
Дапамога: юрыдычная падтрымка, кансультацыі па легалізацыі, падтрымка рэпрэсаваных.
2. Free Belarus Center
📍 Варшава
🔗 https://freebelaruscenter.org
📞 https://t.me/freebelaruscenter
Дапамога: юрыдычная і сацыяльная дапамога людзям, якія вымушаны былі пакінуць Беларусь.
3. Беларускі Дом у Варшаве (Białoruski Dom)
📍 Варшава
🔗 https://belaruskidom.eu
📞 +48 695 807 059
Дапамога: адвакацыя і гуманітарная дапамога.
4. Helsińska Fundacja Praw Człowieka (Хельсінскі фонд па правах чалавека)
📍 Варшава
🔗 https://www.hfhr.pl/
📞 +48 22 556 44 40, +48 789 065 118
Дапамога: юрыдычная падтрымка бежанцаў, абарона правоў чалавека.
5. Fundacja Ocalenie
📍 Варшава, Лодзь, Беласток
🔗 https://ocalenie.org.pl/
📞 +48 22 828 04 50
Дапамога: юрыдычныя кансультацыі па атрыманні прытулку, легалізацыя ў Польшчы.
6. Stowarzyszenie Interwencji Prawnej (Асацыяцыя юрыдычнага ўмяшання)
📍 Варшава
🔗 https://interwencjaprawna.pl/
📞 +48 880 145 372 (панядзелак – пятніца з 15:00 да 16:00)
Дапамога: бясплатныя кансультацыі мігрантам і бежанцам, дапамога ў судах.
7. Refugee.pl (Fundacja Polskie Forum Migracyjne)
📍 Варшава
🔗 https://refugee.pl/
📞 +48 23 534 520 00
Дапамога: юрыдычныя кансультацыі, дапамога ў адаптацыі бежанцам.
8. Фонд «Салам Лаб» (Salam Lab)
📍 Кракаў
🔗 https://salamlab.pl
Дапамога: падтрымка мігрантаў і бежанцаў, юрыдычная дапамога.
9. Фонд «Адкрыты Дыялог» (Fundacja Otwarty Dialog)
📍 Варшава
🔗 https://odfoundation.eu/
Дапамога: дапамога ў атрыманні прытулку, абарона правоў чалавека, юрыдычная падтрымка.
10. Фонд «Наш Выбар» (Fundacja Nasz Wybór)
📍 Варшава
🔗 https://naszwybor.org.pl
📞 +48 727 805 764
Дапамога: юрыдычныя кансультацыі, падтрымка бежанцаў.