O nadzwyczajnej sytuacji politycznej na Białorusi i liczbie więźniów politycznych

O nadzwyczajnej sytuacji politycznej na Białorusi i liczbie więźniów politycznych

26 października 2021

Chcemy zwrócić uwagę opinii publicznej na pełną liczbę więźniów politycznych i prześladowanych z powodów politycznych Białorusinów, którzy brali udział w protestach związanych z wyborami prezydenckimi w Republice Białorusi w 2020 roku, a także wskazać na sprzeczność w stosowanym obecnie mechanizmie uznawania za „więźniów politycznych”. 

Setki Białorusinów, którzy przebywają w areszcie lub pod strażą z powodu swojego stanowiska politycznego, nie zostały uznane za więźniów politycznych ze względu na postawione im zarzuty stosowania przemocy / przestępstwa przeciwko osobie (wobec funkcjonariuszy struktur siłowych) lub mieniu. Jednak w związku z obecną represyjną sytuacją polityczną na Białorusi nalegamy na konieczność zmiany podejścia do uznawania za więźnia politycznego. Stosowane obecnie podejście do kryteriów nie było przewidziane na sytuację przemocowego utrzymywania władzy i zapaści prawnej. Jednocześnie osoby, które ucierpiały za próbę obrony samych siebie, przeciwstawienia się przemocy lub przemocowemu utrzymywaniu władzy, które ucierpiały wskutek bezprawnych działań struktur siłowych i braku możliwości sprawiedliwego procesu (faktycznego zakazu dostępu do wymiaru sprawiedliwości ze strony reżimu), powinny zostać uznane za więźniów politycznych, aby zapewnić im i ich rodzinom niezbędne wsparcie prawne i humanitarne, a w dalszej kolejności uwolnienie i rehabilitację.

Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności, nalegamy na stosowanie zasady domniemania niewinności w kwestiach uznawania za więźnia politycznego. Zgodnie z tą zasadą osobę uważa się za niewinną, dopóki jej wina w popełnieniu przestępstwa nie zostanie udowodniona w trybie przewidzianym przez prawo, przez władzę sądowniczą i w postępowaniu sądowym, które funkcjonują niezależnie w państwie demokratycznym. 

Oświadczamy, że w chwili pisania tego tekstu w Republice Białorusi przebywa ponad 1021 więźniów politycznych (stan na 22 października 2021 roku). Liczba ta nie jest ostateczna i wymaga stałej aktualizacji, biorąc pod uwagę trwające represje. Punktem wyjścia do określenia statusu „więzień polityczny” lub „więźniarka polityczna” jest sprawa karna wszczęta w związku z działalnością protestacyjną, która doprowadziła do pozbawienia wolności lub ograniczenia wolności ze skierowaniem do zakładu penitencjarnego. Ponadto wobec kolejnych 287 osób proponujemy stosować status „poddani prześladowaniom motywowanym politycznie”. 

Naszym celem jest uczynić widocznym dla społeczeństwa każdego więźnia politycznego i każdą osobę poddaną prześladowaniom motywowanym politycznie oraz udzielić im niezbędnej pomocy. 

Zasady oświadczenia:

  1. zapewnić widoczność i publiczne wsparcie wszystkim poszkodowanym, którzy byli go pozbawieni z powodu braku statusu „więzień polityczny”;
  2. za pomocą statusu więźnia politycznego zapewnić dostęp do pomocy, publicznej obrony, uwolnienia i późniejszej rehabilitacji;
  3. obecne podejście do kryteriów uznawania za więźniów politycznych zostało wypracowane w innych warunkach i nie odpowiada sytuacji powszechnego łamania prawa na Białorusi i braku możliwości sprawiedliwego procesu;
  4. nie opracowujemy nowych stałych kryteriów. Proponujemy zastosowanie innego podejścia w obecnej, bezprecedensowej sytuacji.

Zachęcamy media i inne wyspecjalizowane organizacje do posługiwania się w publikacjach i raportach pełną liczbą więźniów politycznych.

Zapraszamy inne organizacje praw człowieka do przyłączenia się do tego oświadczenia.

Aby podpisać oświadczenie, wyślij pełną nazwę swojej inicjatywy/organizacji i jej logo na adres e-mail: [email protected]

Szczegółowe uzasadnienie tez oświadczenia - w załączniku.

  • Dissident.by
  • Politzek.me
  • Грамадзянская ініцыятыва "Вызваленне2020" (Inicjatywa Obywatelska „Wyzwolenie2020”)
  • Fundacja Charytatywna „Kraj do Życia” (Labdaros ir paramos fondas „Strana dlya zhizni“), FUNDACJA CHARYTATYWNA "KRAJ DO ZYCIA”
  • Międzynarodowe Centrum Inicjatyw Obywatelskich „Nasz Dom” (International centre for civil initiatives "Our House")
  • Ruch Społeczny „Kraj do Życia” (Civil Movement Country For Life)
  • Organizacja praw człowieka „Platforma”
  • Рух Салідарнасці "Разам" (Ruch Solidarności „Razem”)
  • ГО "Права діють" (Organizacja Społeczna „Prawa działają”)
  • БФ "Антикризовий Центр Білоруський Дім" (Fundacja Charytatywna „Antykryzysowe Centrum Dom Białoruski”)
  • Grupa „Wizja Chrześcijańska”
  • Inicjatywa Obywatelska „Шлях да Гаагі” („Droga do Hagi”)
  • Грамадзянская анлайн-ініцыятыва "Еўропа без дыктатур!" (Obywatelska inicjatywa online „Europa bez dyktatur!”)
  • Grupa Feministyczna Rady Koordynacyjnej
  • Białoruskie Stowarzyszenie RAZAM e.V
  • Kanał witebskich podwórek „Witebsk, spaceruję!”
  • Białoruska Fundacja Kobiet
  • Stowarzyszenie „Diaspora Białoruska w Austrii”/Асацыяцыя "Беларуская дыяспара у Аўстрыі" (Stowarzyszenie „Diaspora Białoruska w Austrii”)
  • Нефармальнае аб'яднанне Суполка Беларусаў Ірландыі (Nieformalne Stowarzyszenie Wspólnota Białorusinów Irlandii)
  • Вольная Масюкоўшчына (аб'яднанне актывістаў мікрараёнаў Масюкоўшчыны-1 і Масюкоўшчыны-2) (Wolna Masiukouszczyna – stowarzyszenie aktywistów osiedli Masiukouszczyna-1 i Masiukouszczyna-2)
  • Беларусы Познані (Białorusini Poznania)
  • Аб'яднанне мікрараёнаў "Фрунзенскі рух" (Stowarzyszenie osiedli „Ruch Frunzeński”)
  • ByProsvet - białoruski samizdat
  • Anarchistyczny Czarny Krzyż Białoruś (*krytyczne poparcie)
  • МенскРазам (MieńskRazem)
  • Aktyw osiedla Rozoczka, Mińsk
  • Kanał na Telegramie „Basta”. Zrzeszenie organizacji i partii opozycyjnych
  • Aktyw miasta Borysów
  • Vsi Dapamoga
  • Sztab Zjednoczonych Sił (Sz.Z.S.)
  • Inicjatywa Obywatelska Białorusinów Finlandii na rzecz Wsparcia Więźniów Politycznych
  • ZUBR
  • Aktyw osiedla Tuczynka, Mińsk
  • Kwartał Wiktoria, Mińsk
  • Народная Грамада (Hromada Ludowa)
  • Białorusini Belgii
  • Sieć niezależnych mediów belonews
  • Społeczność StopPropaganda. Cyberpartyzanci, Żółta Grupa
  • Ambasada Ludowa Białorusi na Litwie
  • Народныя амбасады Беларусі (Ambasady Ludowe Białorusi)
  • Беларусы Сіэтлу (Białorusini Seattle) / Białorusini Seattle
  • STOP LUKA
  • Aktyw osiedla Szaryki, Mińsk
  • Białoruska diaspora Warszawy
  • Суполка Беларусаў Уроцлава (Wspólnota Białorusinów Wrocławia)/Stowarzyszenie Białorusinów Wrocławia Solidarność
  • Грамадзянская ініцыятыва "Будзем разам", Мазыр (Inicjatywa Obywatelska „Będziemy razem”, Mozyrz)
  • Associació RAZAM Bielorussos de Catalunya
  • Muzeum online „Lecą listy”
  • DAR - aktywiści podwórkowi za granicą
  • Littouwin LIONS CLUB
  • Моладзевы Блок | Моладзь.бел (Blok Młodzieżowy | Moladz.bel)
  • Forum Sił Demokratycznych Białorusi
  • Solidaritätsnetz International

  • Członek Społecznej Komisji Monitorującej (ONK) ds. przestrzegania praw człowieka w miejscach pozbawienia wolności Andriej Bodilew

  • Były białoruski więzień polityczny Michaił Igoriewicz Żemczużny
  • Bella Fox (Bella Fox) - niezależna dziennikarka
  • Delegaci SCHODu: Badziula Alena Alaksandrauna (Mińsk, Frunzeński - Bohaterski), Bajtasow Rachmietołła Rachimżanowicz (Mińsk, Sewastopolski), Błażewicz Alaksiej (Swietłahorski Rejonowy), Barodzicz Siarhiej Alaksandrawicz (Mińsk, Frunzeński - Kuncauszczyński), Dubina Siarhiej Witaljewicz (Lachowicki), Jaromin Alaksandr (Borysowski Centralny), Isidowicz Alena (Miński Rohowski), Kałbun Dzianis Kazimirawicz (Zawodski-Angarski), Krauczanka Hanna (Mińsk Moskiewski Sapiehowski), Łazowik Dzmitryj Anatoljewicz (Mińsk-Moskiewski Pietrowszczyński), Masiuk Natalla Mikałajeuna (Słucki Dworcowy), Michałap Uładzimir Uładzimirawicz (Bobrujsk Meblowy)
  • Niezależna aktywistka z Belgii Władysława Okrut. Badaczka śledcza; uczestniczka inicjatywy na rzecz uznania Łukaszenki za zbrodniarza przeciwko ludzkości (Anton Małkin); autorka inicjatywy „Szacunek zaczyna się od prawidłowej transliteracji. «Беларусь» - a nie «Беларуссия»”
  • Niezależny artysta Sergest

Załącznik nr 1 do oświadczenia: Sytuacja polityczna w RB i tezy oświadczenia

Przez cały okres swoich rządów białoruski reżim posługiwał się narzędziem prześladowań politycznych w celu przemocowego utrzymania władzy. Aktywni przeciwnicy polityczni Alaksandra Łukaszenki zostali zamordowani lub zaginęli bez wieści, wśród nich Juryj Zacharanka, Wiktar Hanczar, Anatol Krasouski, a wielu aktywistów, obrońców praw człowieka i niezależnych dziennikarzy było poddawanych prześladowaniom karnym w sfabrykowanych sprawach i torturom. W wyniku represji politycznych na Białorusi regularnie pojawiali się więźniowie polityczni.

Wówczas, stosując manipulacje i wymuszone uwalnianie więźniów politycznych w zamian za zniesienie międzynarodowych sankcji, reżimowi udawało się utrzymywać relacje z demokratycznym światem. Jednak wydarzenia związane z wyborami prezydenckimi na Białorusi w 2020 roku oraz rażąca przemoc i niszczenie społeczeństwa obywatelskiego, które po nich nastąpiły, stworzyły w kraju bezprecedensową sytuację polityczną, prawną i społeczną.

Jawnie bezprawne działania reżimu: zatrzymania pretendentów na kandydatów na prezydenta w sfabrykowanych sprawach karnych, masowe zatrzymania administracyjne, liczne naruszenia w lokalach wyborczych - doprowadziły do zapaści prawnej. W rezultacie wykonujące rozkazy reżimu sądy, służby porządku publicznego, służba bezpieczeństwa prezydenta, KGB, jednostki siłowe, a nawet takie struktury jak Ministerstwo ds. Sytuacji Nadzwyczajnych i służby komunalne, stały się organami masowych represji politycznych mających na celu likwidację aktywności protestacyjnej.

Od sierpnia 2020 roku do chwili obecnej odnotowano stosowanie przemocy na masową skalę, broni, tortur wobec obywateli. Choć Białoruś ratyfikowała Konwencję w sprawie zakazu stosowania tortur oraz innego okrutnego, nieludzkiego lub poniżającego traktowania albo karania, reżim nie wypełnia przyjętych na siebie zobowiązań międzynarodowych, a co więcej – otwarcie je łamie.

Według potwierdzonych danych w wyniku zastosowania przez struktury siłowe przemocy fizycznej lub psychicznej albo broni zginęły co najmniej 4 osoby (Alaksandr Tarajkouski, Hienadź Szutau, Raman Bandarenka, Dzmitryj Stachouski). Z działaniami lub zaniechaniem struktur siłowych wiąże się jeszcze co najmniej 5 zgonów. 

W wyniku nieustających represji dziesiątki tysięcy obywateli uciekły z Białorusi. Dziesiątki tysięcy ucierpiały i nadal padają ofiarą bezprawnych zatrzymań i aresztowań, pozasądowych represji, wydawania zbrodniczych wyroków z nieproporcjonalnie surowymi karami. Według danych Komitetu Śledczego wszczęto ponad 4600 spraw związanych z aktywnością protestacyjną, z których opinii publicznej znanych jest tylko około półtora tysiąca. 

Wychodząc z powyższego i biorąc pod uwagę kontekst polityczny i prawny na Białorusi, my, obrońcy praw człowieka, niezależne inicjatywy humanitarne i aktywiści, dziennikarze i przedstawiciele społeczności obywatelskich, oświadczamy, że  konieczne jest wprowadzenie nowego podejścia do uznawania za więźnia politycznego.

Biorąc pod uwagę, że główną kwestią sporną przy uznawaniu więźniów politycznych jest kwestia stosowania przemocy, nalegamy, by w kontekście obecnej sytuacji politycznej na Białorusi uwzględniać i przyjmować za punkt wyjścia to, że

  • działania funkcjonariuszy MSW często mają charakter prowokacyjny i okrutnie przemocowy;
  • przedstawiciele struktur siłowych regularnie dokonują brutalnych zatrzymań, występując w kominiarkach i ubraniach bez znaków identyfikacyjnych, a także bez okazania dokumentów potwierdzających ich tożsamość i legalność działań;
  • obywatel nie ma legalnej możliwości obrony swoich praw, w tym prawa do samoobrony i obrony koniecznej, do działania w interesie innych osób poddawanych przemocy. 

Prawo do życia, wolności osobistej i nietykalności, obok innych praw, określa Międzynarodowy Pakt Praw Obywatelskich i Politycznych ONZ. Jednak 

  • władza sądownicza na Białorusi jest bezpośrednio podporządkowana reżimowi, co uniemożliwia uczciwy i sprawiedliwy proces, który chroniłby prawa i wolności oraz bezstronnie rozpatrywał takie sprawy;
  • monitorowanie procesów sądowych jest utrudnione, a procesy często są niejawne bez uzasadnionych prawnie przyczyn;
  • w wielu przypadkach oskarżeni i ich krewni nie mają dostępu do akt spraw karnych; adwokaci są poddawani naciskom i pozbawiani licencji za obronę swoich klientów;
  • jako świadkowie oskarżenia występują anonimowe osoby w kominiarkach;
  • sprawy karne często wszczynane są z artykułów niezwiązanych z działalnością protestacyjną, aby ukryć polityczny charakter sprawy (artykuły gospodarcze, finansowanie działalności ekstremistycznej,  chuligaństwo).

Postępowania sądowe w sprawach motywowanych politycznie nie odpowiadają  ani  normom prawa międzynarodowego ustanowionym przez Międzynarodowy Pakt Praw Obywatelskich i Politycznych ONZ, ani ustawodawstwu krajowemu, i mają wyraźnie dyskryminacyjny charakter, związany z politycznym prześladowaniem człowieka za jego przekonania i poglądy w odwecie za próbę wyrażenia niezgody z reżimem. Tym samym proces sądowy ma charakter deklaratywny i fikcyjny i nie ma na celu sprawiedliwego, bezstronnego i obiektywnego rozpatrzenia sprawy.

Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności, nalegamy na stosowanie zasady domniemania niewinności w kwestiach uznawania za więźnia politycznego. Zgodnie z tą zasadą osobę uważa się za niewinną, dopóki jej wina w popełnieniu przestępstwa nie zostanie udowodniona w trybie przewidzianym przez prawo. Uznając bezpośrednią zależność władzy sądowniczej od reżimu i stosowanie przemocy w celu wywierania nacisku na więźniów, stwierdzamy, że postępowania sądowe w sprawach motywowanych politycznie nie są legalne. A mianowicie, że sprawy oskarżonych w sprawach związanych z udziałem w protestach nie są rozpatrywane bezstronnie i niezależnie w ramach prawa. Komunikat Komitetu Śledczego RB z 30 lipca 2021 roku o 4691 sprawach karnych wszczętych w okresie aktywności protestacyjnej potwierdza ich polityczny wymiar, a w konsekwencji podporządkowany władzy charakter śledztwa. 

Biorąc pod uwagę, że w interesie bezprawnego utrzymania władzy reżim stosował i nadal stosuje przemoc wobec narodu Białorusi i rażąco depcze prawa człowieka, oraz kierując się Powszechną deklaracją praw człowieka, a mianowicie 

„Konieczne jest, aby prawa człowieka były chronione przez przepisy prawa, tak aby człowiek nie był zmuszony, w ostateczności, uciekać się do buntu przeciwko tyranii i uciskowi”, 

uważamy, że do grona więźniów politycznych należą ludzie, którzy stawili opór, przeciwstawiając się cięższemu przestępstwu, broniąc swoich praw i wartości demokratycznych (zgodnie z doktryną „mniejszego zła”).

Wychodząc z powyższego, oświadczamy, że w chwili pisania tego tekstu w Republice Białorusi przebywa ponad 1021 więźniów politycznych (stan na 22 października 2021 roku). Punktem wyjścia do określenia statusu „więzień polityczny” lub „więźniarka polityczna” jest sprawa karna wszczęta w związku z działalnością protestacyjną, która doprowadziła do pozbawienia wolności lub ograniczenia wolności ze skierowaniem do zakładu penitencjarnego.

Liczba ta nie jest ostateczna ze względu na wspomniany wyżej komunikat Komitetu Śledczego RB z 30 lipca 2021 roku. Ponadto liczba więźniów politycznych wymaga stałej aktualizacji, biorąc pod uwagę trwające represje. 

Obecnie do grona 1021 więźniów politycznych należą:

  • 783 - osoby przebywające w areszcie (w IVS, areszcie śledczym, więzieniu śledczym) jako podejrzani lub oskarżeni z artykułów karnych w związku z protestami; osoby odbywające karę w koloniach karnych i więzieniach; 
  • 231 - osoby skazane na ograniczenie wolności ze skierowaniem do zakładu penitencjarnego („chemia”);
  • 7 - areszt domowy.

Ponadto wobec kolejnych 287 osób proponujemy stosować status „poddani prześladowaniom motywowanym politycznie”. Wszystkie te osoby są lub były objęte postępowaniami z artykułów karnych w związku z działalnością protestacyjną. Ich sprawy powinny zostać ponownie rozpatrzone w ramach prawa i sprawiedliwego procesu, a w przyszłości powinny one zostać zrehabilitowane. Do tej liczby należą osoby, które nie przebywają w miejscach pozbawienia wolności, ale ich wolność jest ograniczona innym lub nieznanym środkiem karnym: 

  • 187 - osoby skazane na ograniczenie wolności bez skierowania do zakładu penitencjarnego („chemia domowa”), w tym ułaskawieni więźniowie, którym złagodzono karę do ograniczenia wolności bez skierowania do zakładu penitencjarnego;
  • 15 - osoby z zakazem opuszczania miejsca zamieszkania;
  • 5 - prace poprawcze / grzywna;
  • 15 - brak danych o nazwisku lub miejscu pobytu, ale są informacje o artykułach oskarżenia i wyroku;
  • 1 - osoby skazane z odroczeniem wykonania kary. 

albo osoby, które były objęte postępowaniami z artykułów karnych w związku z działalnością protestacyjną i zostały „warunkowo zwolnione” lub uniknęły odbycia kary, ale nadal są prześladowane politycznie: 

  • 38 - zwolnieni po odbyciu kary, a także zwolnieni po zakończeniu śledztwa w związku z umorzeniem sprawy karnej;
  • 9 - ułaskawieni;
  • 17 - skazani na przymusowej emigracji (osoby, wobec których zapadł już wyrok skazujący, ale które opuściły terytorium Białorusi przed odbyciem kary lub w jej trakcie).

Łącznie do ogólnej liczby 1308 (1021+287) osób wliczają się wszyscy ludzie poddani prześladowaniom karnym ze strony państwa, o których wiemy. Według kategorii: 

  • obecnie mają status więźnia politycznego; 
  • mieli status więźnia politycznego, ale obecnie nie są pozbawieni wolności (ułaskawieni, zwolnieni po zakończeniu śledztwa w związku z umorzeniem sprawy karnej, skazani na przymusowej emigracji), jednak nie zostali zrehabilitowani;
  • osoby, które nie przebywają w miejscach pozbawienia wolności, ale ich wolność jest ograniczona innym lub nieznanym środkiem karnym.

Dane o tych osobach uzyskano od ich krewnych, przyjaciół, dziennikarzy, mediów, inicjatyw i organizacji zaangażowanych w pomoc poszkodowanym po wydarzeniach związanych z wyborami prezydenckimi na Białorusi. 

W naszej ocenie sytuacji opieramy się na rezolucji ZPRE w sprawie kryteriów uznawania za więźnia politycznego, a mianowicie: „Osobę pozbawioną wolności uważa się za „więźnia politycznego”, jeżeli:

  • pozbawienie wolności narusza jedną z podstawowych gwarancji Europejskiej Konwencji o ochronie praw człowieka i protokołów do niej (EKPC), w szczególności wolność myśli, sumienia i wyznania, wolność wypowiedzi i informacji, wolność zgromadzeń i stowarzyszania się;
  • pozbawienie wolności zostało nałożone wyłącznie z przyczyn politycznych, bez związku z jakimkolwiek przestępstwem;
  • z przyczyn politycznych długość lub warunki pozbawienia wolności są nieproporcjonalne do wagi przestępstwa;
  • pozbawienie wolności ma charakter dyskryminacyjny w porównaniu z innymi osobami;
  • pozbawienie wolności jest wynikiem postępowania sądowego, które w oczywisty sposób miało niesprawiedliwy charakter i było związane z motywami politycznymi władz.

Naszym zdaniem decyzja o uznaniu za więźnia politycznego, a także za osobę poddaną prześladowaniom motywowanym politycznie, powinna być podejmowana na zasadzie domniemania zgody, jeżeli przypadek spełnia wymienione kryteria. Takie rozwiązanie przyjęto w celu zapewnienia bezpieczeństwa więźniów, na których można wywierać nacisk, jeśli decyzja i dalsze działania w ich obronie i wsparciu zależą od nich lub ich krewnych. 

Dlaczego status więźnia politycznego jest ważny?

  1. Status więźnia politycznego wpływa na to, jak Białorusinów uwięzionych za aktywność protestacyjną postrzega międzynarodowa społeczność obrońców praw człowieka i środowisko polityczne. Niewielu zagranicznych polityków i organizacji zna wszystkie niuanse sytuacji politycznej na Białorusi. Wielu z nich nie wie o bezprawnym i brutalnym charakterze zatrzymań pokojowych obywateli, które zmuszają ich do obrony i ratowania własnego życia. W oczach zagranicznych polityków i organizacji status więźnia politycznego wyraźnie odróżnia na przykład niesprawiedliwie skazanego więźnia, który zastosował samoobronę w warunkach zapaści prawnej, od więźnia, w którego sprawie nie ma wymiaru politycznego. Tym samym status więźnia politycznego nadaje zatrzymanym wiarygodność i możliwość bycia objętymi działaniami rzeczniczymi i pomocą humanitarną. 
  2. Białoruskie organizacje praw człowieka wzywają społeczność międzynarodową, by domagała się uwolnienia więźniów politycznych, a do tego czasu co najmniej zapewnienia im prawa do otrzymania szybkiej i pełnej  pomocy medycznej. Wszyscy prześladowani z powodów politycznych Białorusini i obywatele innych państw, którzy przebywają w miejscach pozbawienia wolności, powinni zostać uwolnieni i otrzymać opiekę medyczną, jednak nie będąc uznanymi więźniami politycznymi, są oni wyłączeni z grupy, o której uwolnienie i zapewnienie pomocy medycznej apelujemy.
  3. Uznanie za więźnia politycznego zdejmuje z więźnia piętno „przestępcy”, przywraca człowiekowi jego dobre imię i solidarność światowej społeczności demokratycznej. Staje się to punktem wyjścia dla kampanii solidarności z więźniem, pisania listów do miejsc pozbawienia wolności, wspierania jego rodziny i bliskich. Takie działania chronią zdrowie psychiczne człowieka, podtrzymują go na duchu.
  4. Baczna uwaga społeczności międzynarodowej wobec więźniów politycznych sygnalizuje reżimowi, że jego działania są obserwowane, a wszystkie bezprawne czyny zostaną udokumentowane w celu pociągnięcia winnych do odpowiedzialności. To chroni więźnia politycznego przed aktami okrucieństwa i przemocy ze strony struktur represyjnych.
  5. Uznanie za więźnia politycznego wpływa na proces rehabilitacji człowieka po wyjściu z więzienia. Zwykły artykuł karny znacznie utrudnia późniejszą resocjalizację. To dodatkowe brzemię dla człowieka, który już ucierpiał za swoje poglądy lub walkę o wolności demokratyczne. Natomiast status więźnia politycznego nie jest piętnujący w procesie powrotu do normalnego życia osoby poszkodowanej przez działania władz.
  6. Aktualna liczba więźniów politycznych jest wskaźnikiem skali represji i ważkim argumentem dla społeczności międzynarodowej i demokratycznych sił politycznych. Dlatego niezwykle ważne jest uwzględnienie każdego człowieka, który przebywa w miejscu pozbawienia wolności lub poważnie ucierpiał wskutek prześladowań ze strony władz.

Tym samym status „więźnia politycznego”, a także uznanie motywowanego politycznie prześladowania w sprawie karnej, zapewni niezbędne wsparcie poszkodowanym, a także wzmocni działalność społeczeństwa obywatelskiego w zakresie praw człowieka i pomocy humanitarnej w obecnym kryzysie politycznym na Białorusi. 

Załącznik nr 2 do oświadczenia: O kryteriach statusu „więzień polityczny” określonych w „Wytycznych dotyczących definicji pojęcia «więzień polityczny»”

Oświadczamy, że podejście do kryteriów „Wytycznych dotyczących definicji pojęcia «więzień polityczny»”, opracowanych przez grupę roboczą obrońców praw człowieka z Azerbejdżanu, Białorusi, Gruzji, Litwy, Polski, Rosji i Ukrainy, nie jest stosowane adekwatnie do obecnej sytuacji. Wychodząc z cz. 1 punktu 3.3.a, zgodnie z którym obecnie więźniom nadaje się status „politycznego”, a mianowicie:

„Nawet w przypadku wystąpienia czynników wskazanych w artykułach 3.1 i 3.2 za więźnia politycznego nie uznaje się osoby, która:

popełniła przestępstwo z użyciem przemocy przeciwko osobie, z wyjątkiem przypadków obrony koniecznej lub stanu wyższej konieczności”, 

a dalej w cz. 2 punktu 3.3.a: 

„Ważne jest, aby jej wina w popełnieniu takiego przestępstwa została ustalona przez sąd z zachowaniem standardów prawa do sprawiedliwego procesu”,

oświadczamy, co następuje: jeżeli uznajemy, że w warunkach obecnych represji i podporządkowania władzy sądowniczej reżimowi sprawiedliwy proces nie ma miejsca, a na potwierdzenie tej tezy opieramy się na całym postępowaniu sądowym i nieproporcjonalnych karach związanych z wyborami prezydenckimi w RB w 2020 roku; a także na przyznaniu przez Komitet Śledczy, że w okresie aktywności protestacyjnej wszczęto 4691 spraw karnych; a także na brutalnych i bezprawnych (w kominiarkach, bez znaków identyfikacyjnych i legitymacji) zatrzymaniach, co określa się jako „organy władzy państwowej mogą celowo pomijać okoliczności uzasadniające obronę konieczną lub stan wyższej konieczności”, 

to należy uznać istnienie motywów politycznych władz we wszystkich sprawach związanych z działalnością protestacyjną, a w konsekwencji część z nich rozpatrzyć ponownie w celu nadania oskarżonym i skazanym statusu „więzień polityczny”. 

Dalej w cz. 2 punktu 3.3.a:

„Obrona konieczna — to zgodna z prawem ochrona osoby i praw broniącego się oraz innych osób, a także chronionych prawem interesów społeczeństwa i państwa przed społecznie niebezpiecznym zamachem, poprzez wyrządzenie szkody osobie dokonującej zamachu. Podstawową cechą wyróżniającą obronę konieczną, odróżniającą ją od innych okoliczności wyłączających przestępność czynu, jest wyrządzenie szkody właśnie napastnikowi, a nie innym osobom. Na przykład taka obrona może mieć miejsce w przypadku jawnie bezprawnych działań funkcjonariuszy organów ścigania, działających między innymi na podstawie bezprawnego rozkazu”.

Jeżeli uwzględnimy przemocowe utrzymywanie władzy przez reżim, a także zapaść prawną; okrutną przemoc funkcjonariuszy struktur siłowych wobec pokojowych demonstrantów; a także nieproporcjonalną przemoc funkcjonariuszy struktur siłowych wobec demonstrantów, którzy na naruszenie ich praw zareagowali użyciem przemocy wobec przedstawicieli ludzi siłą utrzymujących władzę po wyborach prezydenckich; a także nieustające prześladowania polityczne uczestników protestów - takie działania są bezprawne, a ponadto w oczywisty sposób mają charakter motywowany politycznie. Taki stan rzeczy przekształca wszystkie sprawy karne dotyczące obrony koniecznej i użycia przemocy, wszczęte w związku z wyborami prezydenckimi w RB w 2020 roku, w przypadki stanu wyższej konieczności lub co najmniej w sprawy motywowane politycznie, a sprawy, w których orzeczono pozbawienie wolności, mają podstawy, by zostać rozpatrzone pod kątem statusu „więźniowie polityczni”.